« ألَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ نافَقُوا يَقُولُونَ لإِخْوانِهِمُ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ أَهْلِ الْكِتابِ لَئِنْ أُخْرِجْتُمْ لَنَخْرُجَنَّ مَعَكُمْ وَلا نُطِيعُ فِيكُمْ أَحَداً أَبَداً وَإِنْ قُوتِلْتُمْ لَنَنْصُرَنَّكُمْ » « 1 » . ولى آيه مورد بحث قابل انطباق با اين آيه نيست ، ليكن مىشود آن را با يهود كه به مشركين وعده نصرت مىدادند ، تطبيق كرد ، آن هم به زحمت و با اين توجيه كه در حقيقت يهوديان هم كه علم به صدق رسالت رسول خدا ( ص ) داشتند مرتد از دين خود بودند ، ولى از ناحيه لفظ آيه دليلى بر اين تطبيق نيست ، لذا بايد بگوييم شايد قومى از منافقين بوده‌اند ، نه يهود . * ( « فَكَيْفَ إِذا تَوَفَّتْهُمُ الْمَلائِكَةُ يَضْرِبُونَ وُجُوهَهُمْ وَأَدْبارَهُمْ » ) * اين آيه تفريع و نتيجه گيرى از مطالب قبل است و معنايش چنين است : اين است وضع آنان امروز كه بعد از روشن شدن هدايت باز هر چه مىخواهند مىكنند ، حال ببين در هنگامى كه ملائكه جانشان را مىگيرند و به صورت و پشتشان مىكوبند چه حالى دارند . * ( « ذلِكَ بِأَنَّهُمُ اتَّبَعُوا ما أَسْخَطَ اللَّه وَكَرِهُوا رِضْوانَه فَأَحْبَطَ أَعْمالَهُمْ » ) * ظاهرا مراد از * ( « ما أَسْخَطَ اللَّه » ) * ، هواهاى نفس و تسويلات شيطان است كه گناهان كشنده را در پى دارد ، هم چنان كه فرموده : * ( « وَاتَّبَعُوا أَهْواءَهُمْ » ) * و نيز فرموده : * ( « الشَّيْطانُ سَوَّلَ لَهُمْ وَأَمْلى لَهُمْ » ) * . كلمه « سخط » و « رضا » نام دو صفت از صفات فعلى خدا است . و مراد از اولى ، عقاب و از دومى ، ثواب او است . و اشاره « ذلك » به مطالب در آيه قبل است كه از عذاب ملائكه در هنگام گرفتن جان آنان سخن مىگفت . مىفرمايد : سبب عقاب آنان اين است كه اعمالشان به خاطر پيروى از آنچه كه مايه خشم خدا است ، و به خاطر كراهتشان از خشنودى خدا ، حبط مىشود و چون ديگر عمل صالحى برايشان نمانده قهرا با عذاب خدا بد بخت و شقى مىشوند . * ( « أَمْ حَسِبَ الَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ أَنْ لَنْ يُخْرِجَ اللَّه أَضْغانَهُمْ » ) * راغب مىگويد : كلمه « ضغن » به كسره و به ضمه ضاد به معناى كينه شديد است ، كه جمعش « اضغان » مىآيد « 2 » . و مراد از جمله * ( « الَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ » ) * اشخاص ضعيف

--> ( 1 ) هيچ مىبينى كه منافقين به برادران كافر خود از اهل كتاب مىگويند : اگر شما را بيرون كنند ما هم با شما بيرون خواهيم شد ، و ابدا احدى را در باره شما اطاعت نمىكنيم ، حتى اگر با شما بجنگند ما هم با شما عليه ايشان مىجنگيم ، و شما را يارى مىكنيم . سوره حشر ، آيه 11 . ( 2 ) مفردات راغب ، ماده « ضغن » .